Powrót
Ashwagandha i kognicja - wpływ witani ospałej na procesy poznawcze. Kobieta siedzi na kanapie w salonie i przegląda wiadomości na tablecie.

Ashwagandha i kognicja – wpływ witani ospałej na procesy i funkcje poznawcze

Ashwagandha od wieków stosowana jest w tradycji ajurwedyjskiej nie tylko jako roślina lecznicza, ale także wspomagająca działanie układu nerwowego i poprawiająca funkcje kognitywne u osób zdrowych. Współczesne badania laboratoryjne i kliniczne potwierdzają pozytywny wpływ ashwagandhy na procesy poznawcze, w tym pamięć, koncentrację czy zdolność uczenia się.

Czym jest ashwagandha i jakie ma zastosowania?

Ashwagandha wytwarzana jest z liści i korzeni witani ospałej (Withania somnifera). Roślina ta znana jest również jako śpioszyn lekarski lub żeń-szeń indyjski. Stosowana jest od tysiącleci i ma bardzo szerokie spektrum działania.

Mimo tak wielu zastosowań świat zachodni dopiero odkrywa ashwagandhę. Nieliczne przeprowadzone dotąd badania są jednak bardzo obiecujące. Pokazują potencjalne zastosowanie ekstraktu z witani w walce ze stresem1), 2) i wysokim poziomem kortyzolu3) oraz problemami ze snem4),5).

Ashwagandha zaliczana jest do adaptogenów, które budują odporność na stres i poprawiają liczne funkcje i procesy poznawcze u osób zdrowych. Ważne jest, że adaptogeny są roślinami nietoksycznymi i nieuzależniającymi, a zatem bezpiecznymi.

Wpływ ashwagandhy na funkcje i procesy kognitywne

Wpływ ashwagandhy na procesy i funkcje kognitywne wciąż nie jest dokładnie zbadany. Nieliczne przeprowadzone dotąd badania na ludziach miały ograniczony zasięg – dotyczyły małych grup i krótkich okresów obserwacji. Potwierdzenie ich wyników wymaga dalszych dociekań naukowych i zakrojonych na większą skalę analiz. Niemniej istnieją bardzo obiecujące badania wstępne przeprowadzone w wysokim rygorze metodologicznym, które wskazują na korzystny wpływ ashwagandhy na kognicję.

Przede wszystkim wykazano, że już krótkotrwałe przyjmowanie ashwagandhy (przez 14 dni) podnosi wyniki w testach psychomotorycznych. U osób badanych poprawił się czas reakcji, zdolność koncentracji uwagi, koordynacja wzrokowo-ruchowa oraz funkcje wykonawcze6).

Uwagę zwraca też raport Choudhary’ego, Bhattacharyya i Bose’a. Przeprowadzone w 2017 roku w podwójnie ślepej formule badania mają wysoką wartość metodologiczną. Wskazują, że wyciąg z witani ospałej podawany przez 9 tygodni poprawia funkcje kognitywne w zakresie pamięci krótko- i długotrwałej, utrzymania (tzw. retencji) uwagi, szybkości przetwarzania informacji oraz funkcji wykonawczych7).

Doniesienia te, choć bardzo obiecujące i stojące w zgodzie z licznymi sprawozdaniami samych użytkowników ashwagandhy, wymagają dalszego potwierdzenia w badaniach na większych, bardziej reprezentacyjnych grupach. Jedne z takich badań są obecnie w fazie przygotowawczej. Ich wyniki poznać mamy pod koniec 2021 roku8). Istotne jest również, aby prowadzić badania długoterminowe, które sprawdzą nie tylko doraźny, ale i długoterminowy efekt zażywania wyciągu z witani na mózg, umysł i kognicję.

Ashwagandha, redukcja stresu i kognicja

Wedle autorów przytaczanych wyżej badań za pozytywny wpływ na zdolności kognitywne odpowiada uspokajające, antystresowe działanie ashwagandhy9).

Wyciąg z witani ospałej skutecznie redukuje napięcie, lęk i stres na poziomie fizjologicznym (np. obniża poziom kortyzolu) i psychologicznym. Liczne badania pokazują natomiast, że stres ma bardzo niekorzystny wpływ na wiele funkcji kognitywnych10).

Przede wszystkim kognitywiści zwracają uwagę na to, że percepcja i wszystkie wyższe funkcje poznawcze wymagają stałego dostępu do pamięci. Biegłość uczenia się (łatwość tworzenia nowych śladów pamięciowych i ich późniejszego odtwarzania) uznawana jest więc za kluczowy element myślenia, interakcji z otoczeniem czy inteligencji11).

Najistotniejszą dla funkcjonowania pamięci strukturą mózgu jest hipokamp, który odpowiada m.in. za kodowanie informacji w pamięci długotrwałej (konsolidację wspomnień) i ich odtwarzanie. Badania wykazują natomiast, że stres zaburza działanie tej struktury.

Stosowanie ashwagandhy redukuje poziom napięcia i buduje odporność na stres, dzięki czemu może zatrzymać jego destruktywny wpływ na hipokamp. Poprawia tym samym pamięć, a co za tym idzie również inne procesy kognitywne.

Destruktywne działanie stresu na hipokamp to tylko jeden z mechanizmów, które wpływają na upośledzenie funkcji poznawczych. Stres zaburza funkcjonowanie mózgu na wielu poziomach. Związane z nim procesy neurofizjologiczne dotyczą zarówno efektów krótkoterminowych (doraźnych zmian w mózgu), jak i długoterminowych (trwających nawet wiele tygodni i miesięcy po bezpośrednim kontakcie ze stresorem)12).

Wykazano wielokrotnie, że redukcja stresu i wprowadzenie w stan zrelaksowania poprawia funkcje poznawcze w wymiarze doraźnym i długoterminowym. Dotyczy to przede wszystkim pamięci, zdolności koncentracji uwagi czy procesów uczenia się13), 14), 15).

Pomoc w poprawie funkcji poznawczych

Ashwagandha może wpływać na poprawę procesów kognitywnych dzięki właściwościom antystresowym, jednak to nie jedyny mechanizm. Przeprowadzone w 2014 roku badania wykazały, że wyciąg z witani poprawia regenerację aksonów i odbudowę synaps oraz działa neuroprotekcyjnie (chroni neurony przed uszkodzeniem)16).

Powyższe procesy są podstawą neuroplastyczności, która ma zasadniczy wpływ na funkcje poznawcze. Mają one znaczenie w poprawie funkcjonowania poznawczego na wielu poziomach u osób zdrowych.

Potwierdzają to badania na modelach zwierzęcych. Wykazują one m.in., że podawanie ashwagandhy szczurom przez 12 tygodni prowadziło do poprawy pamięci i koordynacji lokomotorycznej. Co więcej, stwierdzono nie tylko zmiany funkcjonalne, ale również fizyczne. U szczurów poddanych działaniu wyciągu z witani zaobserwowano wyraźną poprawę plastyczności synaptycznej, której rezultatem była szybsza odbudowa i rozwój sieci neuronalnych17).

Przedstawione badania wyraźnie wskazują, że adaptogeny, takie jak ashwagandha ma wpływ na procesy kognitywne. Mechanizmy jej działania, choć wciąż nie do końca rozpoznane, wiązać się mogą z działaniem uspokajającym i antystresowym, jak i korzystnym wpływem na neuroplastyczność mózgu.

Autor: Krzysztof Kłosiński

ŹRÓDŁA

1) Cooley K., Szczurko O., Perri D. i in. Naturopathic Care for Anxiety: A Randomized Controlled Trial. PLoS One. 2009, 4(8), e6628.
2) Chandrasekhar K., Kapoor J., Anishetty S. i in.: A prospective, randomized double-blind, placebo-controlled study of safety and efficacy of a high-concentration full-spectrum extract of ashwagandha root in reducing stress and anxiety in adults. Indian Journal of Psychological Medicine. 2012, 34(3), 255-62.
3) Biswajit A., Jayram H., Achintya M. i in.: A Standardized Withania Somnifera Extract Significantly Reduces Stress-Related Parameters in Chronically Stressed Humans: A Double-Blind, Randomized, Placebo-Controlled Study. JANA. 2008, 11(1), 51-57.
4) Biswal B.M., Siti A.S., Hasanah C.I. i in.: Effect Of Withania Somnifera (Ashwagandha) On The Development Of Chemotherapy-induced Fatigue And Quality Of Life In Breast Cancer Patients. Integrative cancer therapies. 2013, 12(4), 312-322.
5) Gannon J.M., Forrest P.E., Chengappa K.N.R.: Subtle changes in thyroid indices during a placebo-controlled study of an extract of Withania somnifera in persons with bipolar disorder. Journal of Ayurveda and integrative medicine. 2014, 5(4), 241-245.
6) DiPasquale R.: Effect of Ashwagandha on Tests of Cognitive and Psychomotor Performance.
Review of a prospective, double-blind, multi-dose, placebo-controlled, crossover study. Natural Medicine Journal, 6(5), 2014.
7) Choudhary D., Bhattacharyya B., Bose S.: Efficacy and Safety of Ashwagandha (Withania somnifera (L.) Dunal) Root Extract in Improving Memory and Cognitive Functions. Journal of Dietary Supplements 14(6), 2017.
8) https://clinicaltrials.gov/ct2/show/NCT04092647. Data dostępu 26.10.20.
9) Choudhary D., Bhattacharyya B., Bose S.: Op. cit.
10) McEwen B.S., Sapolsky R.M.: Stress and cognitive function. Current Opinion in Neurobiology 5(2), 1995, 205-2016.
11) Colom. R., Flores-Mendoza C., Rebollo I.: Working memory and intelligence. Personality and Individual Differences 34(1), 2003, 33-39.
12) McEwen, B.S., Sapolsky R.M.: Op. Cit.
13) Galvin J.A., Benson H., Deckro G.R. i in.: The relaxation response: Reducing stress and improving cognition in healthy aging adults. Complementary Therapies in Clinical Practice 12 (3), 2006, 186-191.
14) Fjorback L.O., Arendt M., Ørnbøl E. i in. Mindfulness‐Based Stress Reduction and Mindfulness‐Based Cognitive Therapy – a systematic review of randomized controlled trials. Acta Psychiatrica Scandinavica 124 (2), 2011, 102-119.
15) Lupien S.J., Maheu F., Tu M. i in.: The effects of stress and stress hormones on human cognition: Implications for the field of brain and cognition. Brain and Cognition 65 (3), 2007, 209-237.
16) Kuboyama T., Tohda C., Komatsu K.. Effects of Ashwagandha (Roots of Withania somnifera) on Neurodegenerative Diseases. Biological and Pharmaceutical Bulletin 37 (6), 2014, 892–897.
17) Manchanda, S., Kaur G.. Withania somnifera leaf alleviates cognitive dysfunction by enhancing hippocampal plasticity in high fat diet induced obesity model.
BMC Complementary and Alternative Medicine 17(1), 2017.

Bibliografia: 

1) Cooley K., Szczurko O., Perri D. i in. Naturopathic Care for Anxiety: A Randomized Controlled Trial. PLoS One. 2009, 4(8), e6628.
2) Chandrasekhar K., Kapoor J., Anishetty S. i in.: A prospective, randomized double-blind, placebo-controlled study of safety and efficacy of a high-concentration full-spectrum extract of ashwagandha root in reducing stress and anxiety in adults. Indian Journal of Psychological Medicine. 2012, 34(3), 255-62.
3) Biswajit A., Jayram H., Achintya M. i in.: A Standardized Withania Somnifera Extract Significantly Reduces Stress-Related Parameters in Chronically Stressed Humans: A Double-Blind, Randomized, Placebo-Controlled Study. JANA. 2008, 11(1), 51-57.
4) Biswal B.M., Siti A.S., Hasanah C.I. i in.: Effect Of Withania Somnifera (Ashwagandha) On The Development Of Chemotherapy-induced Fatigue And Quality Of Life In Breast Cancer Patients. Integrative cancer therapies. 2013, 12(4), 312-322.
5) Gannon J.M., Forrest P.E., Chengappa K.N.R.: Subtle changes in thyroid indices during a placebo-controlled study of an extract of Withania somnifera in persons with bipolar disorder. Journal of Ayurveda and integrative medicine. 2014, 5(4), 241-245.
6) DiPasquale R.: Effect of Ashwagandha on Tests of Cognitive and Psychomotor Performance. Review of a prospective, double-blind, multi-dose, placebo-controlled, crossover study. Natural Medicine Journal, 6(5), 2014.
7) Choudhary D., Bhattacharyya B., Bose S.: Efficacy and Safety of Ashwagandha (Withania somnifera (L.) Dunal) Root Extract in Improving Memory and Cognitive Functions. Journal of Dietary Supplements 14(6), 2017.
8) https://clinicaltrials.gov/ct2/show/NCT04092647. Data dostępu 26.10.20.

Gdzie kupić