Powrót
Gestykulująca kobieta nie zdążyła wsiąść do autobusu. Czy kortyzol - hormon stresu - może nas motywować?

Kortyzol – czy hormon stresu może nas motywować?

Większość osób, słysząc nazwę "kortyzol", dopowiada "hormon stresu". Tymczasem ten organiczny związek chemiczny ma także inne, niezwykle ważne dla naszego organizmu właściwości.

W warunkach fizjologicznych najwięcej mamy go o poranku, a najmniej o północy. I nic dziwnego, bo kortyzol jest nam potrzebny do obudzenia się. Hormon stresu to hormon „działania”, którego główną funkcją jest mobilizacja i dostarczanie nam energii.

Kiedy poziom kortyzolu jest najwyższy?

Gdy nad ranem zaczynamy się budzić, dzieje się tak między innymi dlatego, że w naszej krwi stopniowo wzrasta poziom kortyzolu. Największy skok notuje się tuż przed przebudzeniem. W ciągu dnia poziom tego hormonu naturalnie spada. Jest on bowiem wydzielany zgodnie z rytmem dobowym, pod wpływem adrenokortykotropiny (ACTH), uwalnianej z przysadki mózgowej.

Oczywiście, o ile nie wydarzy się nic, co będzie dla nas źródłem stresu psychicznego bądź fizycznego. Wtedy nasze ciało zaczyna działać w trybie „walcz lub uciekaj”, a fale kortyzolu pomagają organizmowi w uwalnianiu energii, która jest potrzebna do realizacji każdej z tych strategii reakcji na stres.

Choć więc kortyzol zyskał niechlubne miano hormonu stresu, tak naprawdę powinniśmy raczej nazywać go „hormonem życia”, bo w toku ewolucji nasi przodkowie to właśnie jemu zawdzięczali szansę na przeżycie w chwilach zagrożenia.

Kortyzol, czyli energia z nadnerczy

Kortyzol należy do glukokortykosteroidów wydzielanych przez korę nadnerczy. Poza budzeniem nas co rano i uruchamianiem reakcji stresowej odgrywa znaczącą rolę w utrzymywaniu homeostazy, czyli samoregulacji procesów biologicznych całego organizmu. Ma wpływ na funkcjonowanie wielu naszych narządów, a także na metabolizm m.in. glukozy, kwasów tłuszczowych i wydzielanie neuroprzekaźników.

Kortyzol wpływa również na gospodarkę węglowodanową, poprzez stymulację glukoneogenezy w wątrobie i ma hamujące działanie na zużycie glukozy w tkankach obwodowych. W niewielkim stopniu oddziałuje na elektrolity i minerały. Zwiększa resorpcję zwrotną sodu i wody oraz wydalanie potasu z moczem. Obniża też wchłanianie wapnia i fosforu.

Jedną z mniej znanych cech kortyzolu jest jego działanie przeciwzapalne i immunosupresyjne, dzięki któremu wpływa na funkcjonowanie naszego układu odpornościowego.1)

Jaką rolę odgrywa kortyzol w ludzkim organizmie?

  • zwiększa stężenia glukozy we krwi w sytuacjach stresu fizycznego bądź psychicznego, gdy organizm potrzebuje więcej energii
  • wzmacnia działania innych „hormonów stresu” – adrenaliny i noradrenaliny, dzięki czemu organizm dostaje dodatkowy zastrzyk energii do poradzenia sobie w sytuacji stresowej
  • oddziałuje na gospodarki: białkową (nasila rozpad białek), tłuszczową (zwiększa rozpad trójglicerydów), węglowodanową (zwiększa glukoneogenezę i glikogenolizę), wodno-elektrolitową (zatrzymuje sól w organizmie, zwiększając tym samym wydalanie potasu)
  • podwyższa ciśnienia krwi (poprzez nasilenie obkurczającego naczynia krwionośne działania adrenaliny)
  • zwiększa wydzielania soku żołądkowego 2)

Kortyzol - na krótko pomaga, na dłużej szkodzi

Gdy stres dopadał naszych przodków, zazwyczaj był spowodowany atakiem drapieżnika lub wroga, bądź wiązał się np. z polowaniem i walką o pożywienie, schronienie czy inne zasoby. Oznacza to, że przez setki tysięcy lat ewolucji większość dotykających nas sytuacji stresowych wiązała się ze wzmożoną aktywnością fizyczną. Ta zaś dawała natychmiastowe pole do rozładowania ogromnego zastrzyku energii, jakiego dostarczał nam wydzielający się pod wpływem stresu kortyzol.

W ciągu ostatnich kilkuset, a już zwłaszcza kilkudziesięciu lat historii naszego gatunku, stres, który nas niemal codziennie dotyka w pracy, szkole czy domu, nie znajduje ujścia w ataku bądź ucieczce. Oznacza to, że nasze ciała są narażone – zwłaszcza w efekcie bycia w długotrwałym stresie – na niebezpieczne skutki nieustannej ekspozycji na zalew kortyzolu.

Skutki długotrwałego stresu:

  • problemy ze snem, takie jak trudności w zasypianiu, częste budzenie się
  • problemy z koncentracją
  • mniejsza odporność organizmu

Podwyższony kortyzol, związany z przedłużającym się stresem, pogarsza także naszą zdolność zapamiętywania i uczenia się, ponieważ przyczynia się do śmierci neuronów w mózgu.1)

ŹRÓDŁA

1) Musiała N., Hołyńska-Iwan I., Olszewska-Słonina D.: Kortyzol – nadzór nad ustrojem w fizjologii i stresie. Diagn Lab., 2018; 54 (1): 29-36.

2) Jonczyk P.: Kortyzol – hormon o charakterze antyanabolicznym. Edukacja Biologiczna i Środowiskowa. 2014/4/17-26.

Gdzie kupić