Powrót
Czym jest sylwoterapia? Na czym polega kąpiel leśna? Czy spacery po lesie pomagają niwelować stres? Zdjęcie lasu o poranku, przez korony drzew przebijają promienie słońca.

Uzdrawiająca moc lasu. Czym jest sylwoterapia?

Długowieczne, silne, wysokie – już samo przyglądanie się zdrowym, mocnym drzewom wzbudza zachwyt i poprawia nasz nastrój. Dłuższe przebywanie w ich otoczeniu pomaga się odprężyć i nabrać sił. Na czym polega sylwoterapia? Przeczytaj, dlaczego warto korzystać z leśnych kąpieli i do których gatunków drzew dobrze jest się czasami mocno przytulić.

Sylwoterapia - kilka słów o jej początkach

O pozytywnym wpływie drzew na ludzki organizm wiadomo od dawna. Odpoczynek w ich otoczeniu jest doskonałym sposobem na regenerację sił, a ponieważ rośliny stanowią naturalny filtr powietrza, różnicę w jego jakości można poczuć właściwie od razu po wejściu na leśną ścieżkę.

W wielu kulturach niektórym gatunkom drzew przypisywano i przypisuje się wręcz magiczne właściwości. Trudno się temu dziwić, gdyż już samo piękno lasów potrafi oczarować złaknionych kontaktu z naturą wędrowców.

Dziś możemy się spotkać z pojęciami, takimi jak sylwoterapia, lasoterapia lub drzewoterapia. Określenia te odnoszą się do gałęzi paramedycyny opartej na teorii, że przebywanie wśród drzew działa dobroczynnie na organizm.

10 sposobów na dobry nastrój

Shinrin-yoku, czyli japońskie kąpiele leśne

Współcześnie, kiedy coraz chętniej szukamy sposobów na naturalne wsparcie zdrowia i jednocześnie odpoczynek od zgiełku miasta, towarzystwo drzew znów stało się bardzo pożądane.

Sylwoterapia jest intensywnie promowana między innymi w Japonii, a jej zwolennikiem od wielu lat jest profesor Qing Li, lekarz i immunolog, który zyskał sławę jako ekspert w tej dziedzinie. Badania nad skutecznością leśnej terapii profesor i jego współpracownicy rozpoczęli w roku 1982.

Rząd Kraju Kwitnącej Wiśni zainwestował w nie całe 4 miliony dolarów, a terapię zaczęto określać jako shinrin-yoku, co w dosłownym tłumaczeniu oznacza „leśną kąpiel”. Nazwa nawiązuje do „zanurzania się” w lesie niczym w wodnych głębinach. Skąd się wzięło zainteresowanie tematem? Otóż ma to związek z japońską tradycją. W Starożytności spacery wśród drzew traktowano tam jak rytuał, a leśna terapia była popularna na terenie całego japońskiego archipelagu.

Na czym polega leśna kąpiel?

Aby czerpać z leśnej kąpieli jak najwięcej, osoba z niej korzystająca powinna kroczyć leśnymi ścieżkami powoli i uważnie. Kluczowe jest tutaj zaangażowanie zmysłów – przyglądanie się zielonym liściom drzew, wdychanie odprężających leśnych aromatów, wsłuchiwanie się w szum wiatru między koronami, ptasi śpiew, szelest gałązek i suchych liści pod stopami.

Nie zaszkodzi, aby zaangażować zmysł dotyku, badając nim różne faktury drzewnej kory, wreszcie – przytulając się do pni, aby chłonąć ich energię i siłę.

Obserwacje profesora Li, w których trakcie ochotnicy raczyli się leśnymi kąpielami, przyniosły bardziej niż obiecujące rezultaty. U badanych odnotowano między innymi:

  • mniejszy poziom stresu i gniewu
  • polepszenie samopoczucia psychicznego
  • redukcję niepokoju
  • większą odporność
  • unormowanie rytmu serca i ciśnienia tętniczego (2)

Ponadto badania japońskich naukowców potwierdziły wiele krążących od lat pozytywnych opinii na temat terapeutycznego działania leśnych kąpieli. Pomagają one bowiem w przypadku problemów z układem oddechowym, wspierają zdrowie stawów, łagodzą nadpobudliwość i ułatwiają spokojne przespanie nocy. Zanurzenie się między drzewami normuje też poziom adrenaliny i kortyzolu, wydzielanych nadmiernie w momentach silnego napięcia nerwowego.(2)

Rzecz jasna w przypadku jakichkolwiek problemów zdrowotnych podstawą powinna być opieka lekarza, jednak spokojny spacer po lesie nie powinien zaszkodzić, za to pomoże uporać się ze stresem, który towarzyszy nam w wielu sytuacjach życiowych. Trzeba również wspomnieć, że jak każda aktywność fizyczna, spacery po lesie stanowią wsparcie w profilaktyce nadwagi i otyłości.

Pozytywne efekty przebywania w lesie można odczuć już po 30 minutach relaksującego spaceru, jednak na maksimum korzyści można liczyć następnego dnia. Co ważne, mogą one utrzymywać się nawet przez miesiąc po leśnej kąpieli, dlatego już jedna dłuższa wizyta w lesie w ciągu miesiąca odbija się korzystnie na naszym zdrowiu i samopoczuciu psychicznym. Warto jednak zaznaczyć, że wybranie się na spacer po miejskim parku to za mało, gdyż najlepiej oddziałują na nas tereny gęsto zadrzewione.(2)

Czy określone gatunki drzew mogą działać na nas bardziej relaksująco, niż inne?

Według profesora Li w jego ojczyźnie drzewem o najsilniejszych właściwościach prozdrowotnych jest hinoki, czyli cyprysik japoński.(2) Jego uprawa w naszym kraju jest dosyć trudna, ze względu na wrażliwość na przymrozki, jednak dostępne są ekskluzywne olejki eteryczne pozyskiwane z rośliny, polecane szczególnie w sytuacjach stresu i napięcia.

W Polsce możemy natomiast cieszyć się właściwościami lokalnych gatunków. Autorzy publikacji „Leśny Survival”, wydanej na zlecenie Dyrekcji Generalnej Lasów Państwowych, opisują szereg występujących w polskich lasach drzew i ich potencjalne właściwości. Możemy na przykład dowiedzieć się, że:

  • brzoza – pomaga złagodzić stres, pobudzić krążenie, zrelaksować napięte mięśnie
  • buk – dobrze wpływa na koncentrację i twórcze myślenie
  • dąb – również wspomaga koncentrację, pomaga rozbudzić kreatywność, wzmacnia odporność na stres
  • jesion – dodaje energii do działania, poprawia nastrój
  • kasztanowiec – może łagodzić stany lękowe u dzieci
  • lipa – jej towarzystwo docenią osoby borykające się z obniżeniem nastroju i nadpobudliwością
  • wiąz – pomaga przy nadpobudliwości, frustracji, negatywizmie
  • sosna – dodaje energii, wspiera koncentrację
  • grochodrzew (robinia akacjowa) – wzmacnia organizm, dodaje energii, wspomaga terapię obniżonego nastroju (1)

Podobno zaś negatywne działanie na nasze samopoczucie ma olsza, zwłaszcza szara, dlatego lepiej poprzestać na podziwianiu jej piękna z dystansu.(1)

Co na to wszystko nauka? Sposób oddziaływania poszczególnych drzew na nasze samopoczucie psychiczne jest trudny do potwierdzenia. Mimo to bardzo często spotykamy się z zaleceniami specjalistów, aby w przypadku pogorszenia nastroju spędzać więcej czasu na łonie natury.

Na przykład na stronie Harvard Medical School możemy znaleźć przytoczenia kilku badań potwierdzających pozytywny efekt antystresowy przechadzek wśród zieleni. Niektóre obserwacje sugerują nawet, że „ekoterapia” może poprawić pamięć, choć wymaga to potwierdzenia w kolejnych badaniach.(3)

Pozytywne myślenie - czy można się go nauczyć?

Odprężająca moc koloru zielonego

Tajemnica pozytywnego efektu przebywania w lesie na naszą psychikę może również tkwić w kolorze zielonym, który przeważa na zalesionych terenach. Oddziaływanie barw jest bowiem tematem, który frapuje świat nauki i zarazem osoby interesujące się zdrowiem psychicznym.

Jak można przeczytać w "The Effects of Color on the Moods of College Students": „zielony jest uważany za kolor emocjonalnie uspokajający, daje poczucie odświeżenia, harmonii i równowagi”, a także „symbolizuje świadomość ekologiczną i spokój”.(4) Dlatego też często spotykamy się z radą, że aby się odprężyć, dobrze jest otaczać się kolorem zielonym, kojarzącym się z naturą. Badania przeprowadzone wśród studentów potwierdziły, że otaczanie się zielenią wywołało u nich efekt relaksujący i odświeżający. (4)

Jeśli więc połączymy kojące doznania dźwiękowe, pozytywne oddziaływanie olejków eterycznych i do tego relaksujące właściwości barwy zielonej, mamy co najmniej trzy wyjaśnienia, dlaczego przebywanie wśród drzew działa na nas aż tak korzystnie i może niwelować stres oraz obniżać poziom kortyzolu. Być może zaś w przyszłości doczekamy się badań, które ostatecznie potwierdzą pozytywne właściwości leśnych kąpieli na psychikę.

Tymczasem sami możemy przekonać się, jak przebywanie wśród zieleni wpływa na nasz nastrój. Obejmowanie drzew, głaskanie ich, opieranie się plecami i przede wszystkim wędrówki po lesie to świetna forma relaksu, sposób na dotlenienie się oraz naukę szacunku dla natury, której tak wiele zawdzięczamy.

Sylwoterapia a bezpieczeństwo w lesie

Korzystanie z terapeutycznego działania drzew jest banalnie proste i nic nie kosztuje. Jednak czerpiąc z leśnych dobrodziejstw, warto pamiętać o zachowaniu podstawowych zasad bezpieczeństwa.

Przede wszystkim dobrze jest wcześniej zaplanować trasę i wziąć ze sobą mapę oraz kompas. Nie zaszkodzi też korzystanie z nowoczesnych technologii, jak GPS. Ponadto istotny jest odpowiedni strój: wygodne, solidne i stabilne buty, komfortowa odzież, nakrycie głowy. Latem przydadzą się okulary przeciwsłoneczne, zaś do plecaka warto spakować lekką kurtkę lub pelerynę przeciwdeszczową.

Aktywność fizyczna wymaga regularnego nawadniania organizmu, dlatego nie zapomnij o bidonie z wodą, możesz też wziąć termos z kawą lub herbatą. Na dłuższą wycieczkę warto spakować prowiant i apteczkę na wypadek otarcia skóry czy ukąszenia przez owada.

Przebywając na terenach zielonych uważaj na kleszcze. Zawsze rozsądnie jest zaopatrzyć się w dobry preparat odstraszający, wybrać odzież w jasnych kolorach (aby łatwej było zauważyć, że przyczepił się niechciany pajęczak), a po powrocie do domu dokładnie obejrzeć skórę i ewentualnie usunąć pajęczaka.

Na leśne wycieczki lepiej jest wybierać się za dnia, aby mieć wystarczająco dużo czasu na spokojny powrót. Zawsze bezpiecznej i raźniej jest przebywać w grupie, towarzyszem przechadzek może być także pies. Więcej na temat zasad bezpieczeństwa i porad związanych z organizacją wycieczek po lesie znajdziesz na stronie internetowej Lasów Państwowych (lasy.gov.pl).

Jeśli pragniesz czerpać energię z natury, pamiętaj, aby odwdzięczyć się jej szacunkiem. Dlatego nie zostawiaj w lesie śmieci, nie łam gałęzi drzew i nie hałasuj, bo las to nie tylko naturalny terapeuta, ale przede wszystkim dom dla wielu gatunków roślin i zwierząt.

Techniki relaksacyjne - które warto praktykować codziennie?

ŹRÓDŁA

1) Borecki S. i wsp. Leśny Survival. Centrum Informacyjne Lasów Państwowych Warszawa 2017, s. 178-180.

2) Morosi. M-Ch. The discoveries of Sylvotherapy. International Society of Nature and Forest Medicine (infom.org). Data dostępu: 30.06.2020.

3) Sour mood getting you down? Get back to nature. https://www.health.harvard.edu/mind-and-mood/sour-mood-getting-you-down-get-back-to-nature. Data dostępu: 15.07.2020.

4) Kurt S., Kelechi K.O. The Effects of Color on the Moods of College Students. SAGE Open January-March 2014: 1–12.

Gdzie kupić