Powrót
Wpływ pandemii COVID-19 na relacje społeczne i relacje z bliskimi. Mama pracuje przy laptopie, siedząc w kuchni, i jednocześnie rozmawia ze swoją córeczką.

Wpływ pandemii COVID-19 na relacje społeczne i relacje z bliskimi

Pandemia koronawirusa, która w marcu dotarła również do Polski, ma ogromny wpływ nie tylko na fizyczne i psychiczne zdrowie ludzi. Swoje piętno odciska również na gospodarce, codziennych nawykach, metodach pracy i edukacji. I choć wszystkie skutki pandemii COVID-19 poznamy dopiero za jakiś czas, już teraz możemy obserwować jej wyraźny wpływ na relacje społeczne, w tym te z najbliższą rodziną.

Źródła lęku w czasie pandemii COVID-19

Pandemia koronawirusa bez wątpienia stała się źródłem lęku i stresu dla większości Polaków. Pokazują to wyraźnie badania przeprowadzone na początku marcowego lockdownu przed Uniwersytet SWPS1). Wykazały one, że boimy się nie tylko o zdrowie własne (59% respondentów zgłosiło, że boi się zachorowania), ale przede wszystkim o bliskich (o których obawiało się aż 72% badanych).

Jednak pandemia dotyka nie tylko sfery zdrowia fizycznego. 71% ankietowanych wyraziło obawy związane z kryzysem finansowym i załamaniem rynku, 73% z przepełnieniem szpitali i niewydolnością służby zdrowia, a aż 75% osób bało się tego, że inni ludzie nie będą przestrzegać zaleceń, przez co przyczyni się do rozprzestrzeniania wirusa.

Zagrożenie koronawirusem i wprowadzone przez rząd zalecenia i ograniczenia doprowadziły do znacznych zmian w sposobie funkcjonowania i stylu życia Polaków. Badania przeprowadzone przez Zakład Teorii i Badań Praktyk Społecznych Wydziału Socjologii UAM wskazują, że większość osób zmieniła swoje codzienne nawyki2).

Aż 80% respondentów przestało podawać rękę na powitanie, 70% zrezygnowało z jeżdżenia komunikacja miejską, a aż 60% całkowicie zaniechało spotkań ze znajomymi. 70% badanych przyznaje również, że rzadziej wychodzi z domu. Co więcej, aż 41,5% badanych przeszło w tryb pracy zdalnej, wykonywanej z domu. Wynika z tego, że wiele osób bardzo ściśle zastosowało się do zaleceń społecznej izolacji. Niestety długotrwała izolacja i dystansowanie społeczne ma swoje ciemne strony. Prowadzi bowiem do licznych problemów psychicznych. Stres związany z pandemią i obawa przed zarażeniem może też być źródłem lęków społecznych.

Kortyzol - czym jest hormon stresu i jaką pełni funkcję?

Lęk postizolacyjny

Źródłem stresu i lęku jest nie tylko sam stan pandemii i zagrożenie koronawirusem. Długotrwała izolacja związana jest z wykształceniem nowych nawyków i sposobów życia. Wiele osób zaadaptowało się do nowych warunków i ponowne wejście w normalność również jest dla nich stresorem3).

Pojawia się lęk przed ponowną socjalizacją i kontaktem z potencjalnymi nosicielami wirusa. Jednak niepewność tego, kto może być takim nosicielem, sprawia, że pojawiać się może zgeneralizowany lęk społeczny przed wszystkimi ludźmi i jakąkolwiek bliskością. Istotnym aspektem tego zjawiska jest również lęk przed pracą, a właściwie przed powrotem do normalnego trybu pracy i spotkaniami ze współpracownikami4).

Relacje społeczne w dobie pandemii COVID-19

Izolacja społeczna w czasie pandemii zmieniła nasz sposób funkcjonowania i wpłynęła na kontakty społeczne. Zamknięcie w domach doprowadziło do ograniczenia spotkań ze znajomymi i dalszą rodziną, a praca zdalna pozbawiła nas również kontaktów z kolegami i koleżankami z pracy. Z drugiej strony zarówno edukacja, jak i praca z domu sprawiły, że rodziny spędzały ze sobą znacznie więcej czasu, zmieniając dynamikę bliskich więzi.

Pozytywne myślenie - jak wpływa na nasze życie?

Ograniczenie kontaktów społecznych

Przytaczane już badania ZTiBPS Wydziału Socjologii UAM pokazują, że zdecydowana większość ankietowanych (86%) unika spotkań z pewnymi kategoriami osób, co wskazuje na wysoki poziom lęków społecznych.

Najczęściej, bo aż w 67% przypadków, dotyczy to dalszych znajomych, a także sąsiadów (60%). Jednak ponad połowa respondentów deklaruje również ograniczenie kontaktów z dalszą rodziną (52%) i bliskimi znajomymi (51%).

Badania te wykazały również ciekawą zależność między relacjami społecznymi i wiekiem ankietowanych. Okazuje się bowiem, że im młodsza osoba, tym mniej restrykcyjnie podchodzi do dystansu i izolacji społecznej. To bardzo ważny wniosek, bo to właśnie osoby starsze, które w największym stopniu ograniczyły swoje kontakty, są najbardziej podatne na negatywne skutki izolacji, a także na wykształcenie zgeneralizowanego lęku czy fobii społecznej.

Ciągłe poczucie zagrożenia ze strony innych może więc prowadzić do wykształcenia lęku przed bliskością i ludźmi. Zbyt wcześnie jest, by mówić o takich problemach w kategoriach zaburzeń klinicznych, warto jednak mieć na uwadze, że przedłużająca się izolacja i ciągły stres związany z transmisją wirusa może do takich zaburzeń doprowadzić.

Samotność w czasach pandemii

Poczucie osamotnienia towarzyszące często osobom w izolacji pogarsza zarówno stan fizyczny, jak i psychiczny. Jest więc nie tylko konsekwencją społecznego dystansowania, ale również czynnikiem ryzyka pojawienia się wielu problemów.

Dr hab. Łukasz Okruszka – psycholog – zauważa, że „osoby samotne negatywnie reagują na stresory, są dużo bardziej wyczulone na zagrożenie i mają mniejsze zdolności regulacji odpowiedzi na stres”5).

Przeprowadzone przez Okruszka i jego współpracowników badania pokazują, że osoby samotne w czasie pandemii mniej obawiają się o zdrowie własne i bliskich, a bardziej właśnie o wpływ izolacji na relacje społeczne, dobrostan psychiczny oraz sytuację finansową6).

Głęboka izolacja jest więc szczególnie dotkliwa dla osób samotnych, mieszkających w pojedynkę – singli czy osób starszych. Badania nad mechanizmami katastrof i klęsk żywiołowych wskazują, że to właśnie one są szczególnie narażone na subiektywne postrzeganie osłabienia sieci społecznych, a więc dalsze pogłębienie wrażenia samotności7).

Ma to niebagatelny wpływ na zdrowie psychiczne i fizyczne. Wyniki badań jasno pokazują, że samotność związana jest z licznymi chorobami i zwiększa umieralność8).

Jak radzić sobie z uczuciem niepokoju?

Wpływ pandemii na relacje rodzinne

Pandemia COVID-19 w dużym stopniu zmienia dynamikę relacji rodzinnych. Nauka i praca zdalna oraz ograniczenie kontaktów społecznych sprawiły, że wiele rodzin spędzało ze sobą 24 godziny na dobę.

Specjaliści, w tym pedagog, seksuolog i doradca rodzinny prof. Zbigniew Izdebski, zwracają jednak uwagę, że pandemia wcale nie jest dobrym momentem na wychowywanie dzieci czy wprowadzenie zmian w życiu domowym9).

Stres związany z sytuacją zagrożenia epidemicznego wcale nie wpływa dobrze na relacje rodzinne. Zamknięcie w domu prowadzi do wielu konfliktów, których nie sposób uniknąć. Pozbawieni jesteśmy wentyla bezpieczeństwa w postaci możliwości wyjścia i zdystansowania się do sytuacji, mniej mamy też wsparcia ze strony znajomych.

Lęk przed bliskością przelewa się również na relacje w domu. Obawa przed zakażeniem koronawirusem może prowadzić do unikania dotyku i bliskiego kontaktu ze współmałżonkiem i dziećmi.

Ciągły stres związany nie tylko z obawą o zdrowie, ale też np. z lękiem o pracę i dochody obniża libido i może być powodem zaburzeń seksualnych, co jest potencjalnie kolejnym źródłem konfliktów małżeńskich.

W trudnej sytuacji są też dzieci, którym aktywność społeczna jest niezbędna do prawidłowego rozwoju i socjalizacji. Pozbawione kontaktu z rówieśnikami, częściej zatapiają się w świecie wirtualnym, próbując zachować choćby namiastkę swoich relacji.

Lęk przed powrotem do rzeczywistości - jak sobie z nim poradzić po miesiącach izolacji?

Jak radzić sobie z lękiem społecznym?

Izolacja może prowadzić do wykształcenia lęku społecznego. Obawa przed zakażeniem przekłada się na obawę przed innymi ludźmi i bliskimi kontaktami. Redukcja ogólnego stresu może pomóc obniżyć poziom lęku, ułatwiając ponowną socjalizację po zniesieniu ograniczeń.

W walce z lękiem społecznym i ogólnym stresem wywołanym pandemią pomocne będą metody i techniki relaksacyjne czy bezpieczne dla zdrowia adaptogeny w formie suplementów diety. Doskonałym sposobem na obniżenie poziomu stresu jest regularne przyjmowanie ashwaghandy, która nie tylko doraźnie uspokaja, ale buduje też długotrwałą odporność na stres.

Przydatne będą też psychologiczne techniki znane z terapii fobii – również społecznych. Tzw. metoda ekspozycji polega na stopniowym wystawianiu się na źródło lęku, co buduje poczucie kontroli w sytuacji stresogennej i obniża poziom napięcia10). Warto zastosować ją, kiedy czujemy lęk przed powrotem do pracy czy spotkaniami z ludźmi po wyjściu z izolacji. Stopniowe wchodzenie w „nową normalność” pozwoli skutecznie się do niej zaadaptować i odzyskać poczucie sprawstwa. Ważne jednak, by kroki w tym kierunku podjąć jak najszybciej11).

Aktywność fizyczna pomaga rozładować stres

Autor: mgr Krzysztof Kłosiński

ŹRÓDŁA

1) https://www.swps.pl/strefa-psyche/blog/relacje/21552-wplyw-epidemii-koronawirusa-na-emocje-i-zachowania-polakow. Data dostępu 12.10.20.
2) https://uniwersyteckie.pl/nauka/koronawirus-zycie-codzienne-w-czasie-pandemii. Data dostępu 12.10.20.
3) https://www.mp.pl/pacjent/psychiatria/aktualnosci/237227,powrot-do-normalnej-aktywnosci-moze-byc-rowniez-stresujacy. Data dostępu 12.10.20.
4) https://www.mp.pl/pacjent/psychiatria/aktualnosci/237227,powrot-do-normalnej-aktywnosci-moze-byc-rowniez-stresujacy. Data dostępu 12.10.20.
5) https://naukawpolsce.pap.pl/aktualnosci/news%2C81924%2Cpsycholog-w-czasie-pandemii-covid-19-samotnosc-powazny-czynnik-ryzyka-dla. Data dostępu 12.10.20.
6) Ł. Okruszek A. Aniszewska-Stańczuk, A. Piejka i in. Safe but lonely? Loneliness, mental health symptoms and COVID-19, Kwiecień 2020. DOI: 10.31234/osf.io/9njps. Data dostępu 12.10.20.
7) K. Kaniasty. Social support, interpersonal, and community dynamics following disasters caused by natural hazards. Current Opinion in Psychology 32, kwiecień 2020, s. 105-109.
8) J. Holt-Lunstad, T. F. Robles, D.A. Sbarra. Advancing Social Connection as a Public Health Priority in the United States. American Psychologist 72 (6), 2017, s. 517-530.
9) https://naukawpolsce.pap.pl/aktualnosci/news%2C82292%2Cprof-izdebski-o-zwiazkach-i-zyciu-seksualnym-polakow-w-czasie-pandemii.html. Data dostępu 12.10.20.
10) S. Mineka, C. Thomas, Mechanisms of change in exposure therapy for anxiety disorders. W T. Dalgleish & M. J. Power, Handbook of cognition and emotion (p. 747–764). 1999, John Wiley & Sons Ltd.
11) https://time.com/5850143/covid-19-re-entry-anxiety/. Data dostępu 06.10.20.

Bibliografia: 

1) https://www.swps.pl/strefa-psyche/blog/relacje/21552-wplyw-epidemii-koronawirusa-na-emocje-i-zachowania-polakow. Data dostępu 12.10.20.
2) https://uniwersyteckie.pl/nauka/koronawirus-zycie-codzienne-w-czasie-pandemii. Data dostępu 12.10.20.
3) https://www.mp.pl/pacjent/psychiatria/aktualnosci/237227,powrot-do-normalnej-aktywnosci-moze-byc-rowniez-stresujacy. Data dostępu 12.10.20.
4) https://www.mp.pl/pacjent/psychiatria/aktualnosci/237227,powrot-do-normalnej-aktywnosci-moze-byc-rowniez-stresujacy. Data dostępu 12.10.20.
5) https://naukawpolsce.pap.pl/aktualnosci/news%2C81924%2Cpsycholog-w-czasie-pandemii-covid-19-samotnosc-powazny-czynnik-ryzyka-dla. Data dostępu 12.10.20.
6) Ł. Okruszek A. Aniszewska-Stańczuk, A. Piejka i in. Safe but lonely? Loneliness, mental health symptoms and COVID-19, Kwiecień 2020. DOI: 10.31234/osf.io/9njps. Data dostępu 12.10.20.
7) K. Kaniasty. Social support, interpersonal, and community dynamics following disasters caused by natural hazards. Current Opinion in Psychology 32, kwiecień 2020, s. 105-109.
8) J. Holt-Lunstad, T. F. Robles, D.A. Sbarra. Advancing Social Connection as a Public Health Priority in the United States. American Psychologist 72 (6), 2017, s. 517-530.
9) https://naukawpolsce.pap.pl/aktualnosci/news%2C82292%2Cprof-izdebski-o-zwiazkach-i-zyciu-seksualnym-polakow-w-czasie-pandemii.html. Data dostępu 12.10.20.

 

Gdzie kupić